Dikkat, beyniniz biraz uyuşabilir.

Türkçeye “Ayakkabı Bağı Paradoksu” olarak çevrilen bu paradoks, geçmişe olan seyahatleri husus alıyor.

Paradoksun ismi, kişinin kendi ayakkabı bağından kendisini tutarak havaya kaldırması durumundaki imkansızlıktan geliyor.

Temel fikri ise şu: Geçmişe yanlışsız bir vakit seyahati gerçekleşirse, vakitteki bilgiler ve objeler aslında hiç icat edilmeden var olabilir. Takdir edersiniz ki bu, biraz imkansız bir durum.

Bir örnek üzerinden gidelim.

Senin bir bilim insanı olduğunu varsayalım. Bir gün çalışma odanda oturmuş, vakit makinenin taslağında bir türlü ilerleme kaydedemeyişinin verdiği tabana vurmuşlukla kendini toplumsal medyaya vuruyor ve Instagram’da her gördüğün fotoğrafa seri beğeni atıyorsun.

Tam o esnada, odana sana bir oldukça benzeyen, lakin senden biraz daha yaşlı olan bir kişi adeta ışınlanıyor.

İlgili Makale
Etrafınızdan Duyduğunuz Basmakalıp Bilgileri Unutturarak Bakış Açınızı Değiştirecek İstatistikler

Gelin aranızda şöyle bir diyalog geçtiğini varsayalım:

+Sen kimsin?
-Ben senim de, o Instagram mı? Evleneceğin şahısla oradan tanışacağını biliyor muydun, tahminen de az evvel onun fotoğrafını beğendin.
+Ne, kim?
-Sakin sakin, meskende kalıyorsun maalesef. En azından 35 yaşına kadar bu türlü, sonraki yıllara daha gitmedim.
+1 dakika… Vakit makinesi?
-Evet. Bak artık, vaktim az. Vakit makinesini icat etmeyi başardın. Bunlar da vakit makinesinin tamamlanmış taslakları. Bunları al, birebir gerçeğe dönüştür, vakit makinen hazır! Bütün dünya zekana hürmet duyacak. Haydi kaçtım…

Artık bir dakika durup buradaki sorunu düşünürseniz, aslında paradoksun kaynağını çok düzgün anlayabilirsiniz.

Vakit makinesini verilen taslaklara nazaran tamamlayıp gerçeğe dönüştürdünüz, dünya zekanızla gurur duyuyor. Gerçeğiyse yalnızca siz biliyorsunuz: Vakit makinesini aslında siz üretmediniz, taslaklar size verildi. Pekala vakit makinesini üreten siz değilseniz, taslaklar size gelecekten geldiyse, gelecekteki haliniz taslaklara nasıl ulaştı?

Çabucak bir örnek daha verelim:

İlgili Makale
Fiziğin Şimdi Cevaplayamadığı Beyin Yakan 7 Soru

Einstein bir gün odasında huzurlu huzurlu otururken, odasına bir adam ışınlanır. Einstein’a “Görelilik teorisini bulan kişi sensin, çalışmalarına hayranım. Vakit makinemle görelilik teorisini birinci bulduğun ana gidecektim, lakin kazara bu yıla denk geldim.” der ve daha sonra şimdi teoriyi bulmamış olan Einstein’a, aslında Einstein’ın yazmış olduğu makaleyi verir. Sonrasında da bunu çabucak kendininmiş üzere yayınlamasını, zira esasen kendisinin olduğunu söyler.

Einstein, bu makaleyi kendisininmiş üzere yayınlar; lakin içi hiçbir vakit rahat etmez. Zira makaleyi yazan kendisi değildir, ona öbür birisi vermiştir. Pekala Einstein makaleyi kendi yazmadıysa, odaya gelen adam neden Einstein’ın yazdığını söylemiştir? Makaleyi yazan aslında kimdir?

Dizi ve sinemalarda de bu paradoksa örnekler görebiliyoruz.

İlgili Makale
İlginizi çekecek 7 mükemmel Telegram botu

Örneğin Doctor Who’nun The Big Bang kısmı. Bu kısımda Hekim yalnızca sonik tornavida ile açılabilen Pandorica isimli bir kutuya hapsedilir. Tabip gelecekten gelerek Rory’ye sonik tornavidasını verir ve ondan Pandorica’yı açıp kendisini kurtarmasını, yerine de Amy’yi, Amy’nin cebine de tornavidayı koymasını ister. Hekim geleceğe masraf ve çocuk-Amy’yi Pandorica’nın sergilendiği müzeye gelmesi için ikna eder, çocuk-Amy’nin Pandorica’ya dokunması ile kutu açılır. Tabip, Amy’nin cebinden tornavidayı alır ve geçmişe gidip onu Rory’ye verir. Bu durumda, tornavida birinci nereden gelmiştir?

Bunun dışında Back to The Future sinemasındaki Johnny B. Goode modülü da bir Bootstrap paradoksu sayılabilir. Marty’nin vaktinde müzik çoktan yazılmış ve meşhur olmuştur, Marty şarkıyı bu yüzden bilmektedir. Ama Marty şarkıyı baloda çaldığında müzik şimdi yazılmamıştır ve Chuck Berry şarkıyı, müzik kümesinin üyesi olan kuzeni ona dinletince öğrenir. Bu durumda şarkıyı birinci kimin yazdığı anlaşılamamaktadır.

Paradoksun işlendiği bir öteki beyin yakan sinema de Predestination.

Bir gün bir yetimhaneye bir kız çocuğu bırakılır. Yetimhanedekiler bu çocuğa Jane ismini verirler ve büyütürler. Jane, bir gün okulda Jim isimli bir adamla tanışır, aşık olurlar; ancak sonra tartışır ve ayrılırlar, fakat Jane gebedir. Çocuğu doğurur lakin tıpkı akşam birisi hastaneye girip çocuğu çalar. Jane ise çok hastalanır ve tek deva olarak tabip, Jane’i kurtarmak için onu bütünüyle erkeğe çeviren bir operasyon yapar. Jane, Jim ismini alır. Bir gün barda birisiyle arbedeye girişir ve dayak yer, barmen yanına gelir ve der ki, “Bu vakitte memnun değil üzeresin, benim bir vakit makinem var, geçmişe gitmek ister misin?”. Jim geçmişe sarfiyat ve orada Jane isimli bir kızla tanışır, aşık olur ancak sonra ayrılırlar. Bir gün Jane’ in bebeği olduğunu öğrenir, gizlice gidip hastaneden çocuğu çalar ve vakit makinesiyle daha da geçmişe giderek onu bir yetimhaneye bırakır. Daha sonra vakit geçer ve birkaç iş değiştirdikten sonra barmen olur. Bir gün dayak yiyen Jim ile karşılaşır ve yanında gidip der ki: ‘Bu vakitte memnun değil üzeresin, benim bir vakit makinem var, geçmişe gitmek ister misin?”

İşte paradoks, tam olarak bu türlü. Açıklaması sıkıntı, kavraması güç. Akla gelen en güçlü açıklama ise şu:

Vakit yolcusu, elindeki bilgi yahut objeyle geçmişe gittiğinde, Einstein’ın aslında genel göreliliği bulmadığı bir paralel kozmosa geçiyor. Makalenin müellifi, vakit yolcusunun evrenindeki Einstein. Vakit yolcusunun gittiği cihandaki Einstein ise, paralel kainattaki halinin başarısıyla başarılı olacak olan şanslı bir birey.

Pekala sizin bu beyin yakan paradoksa bir açıklamanız var mı? Yorumlarda paylaşmayı unutmayın!