İnternetin kullanıcılara kazandırdığı en büyük paha vakit oldu. Artık bir olay hakkında bilgi edinmek için ana haber bülteni saatini ya da yarının gazetesini beklememiz gerekmiyor. İnternet sitelerinden hatta toplumsal medya platformlarından bile en şimdiki haberleri ve bilgileri öğrenebiliyoruz. Bununla birlikte teyit edilememiş, yanlış ya da şuurlu olarak çarpıtılmış içeriklerin sayısı da her geçen gün artıyor.

Teyit edilmemiş bilgi yayılımı tüm dünyadaki en büyük sıkıntılardan bir tanesi. Zira kim olduğu bilinmeyen bir toplumsal medya kullanıcısının paylaştığı teyit edilmemiş bir haber ya da bilgi yüzünden büyük kitleler etkilenebiliyor. Toplumsal medya platformlarında gördüğümüz haber ve bilgileri teyit etmek için birtakım prosedürler var. Bu prosedürler sayesinde bilgi kirliliğinden uzaklaşarak, gerçeğin ta kendisine ulaşabilirsiniz.

Toplumsal medya bilgilerini teyit etmek için aklınızdan çıkarmamanız gereken prosedürler:

  • Gördüğünüz haberlere kuşkucu yaklaşın.
  • Kaynak doğrulamasını deneyin.
  • Farklı platformlar üzerinden haberi sorgulayın.
  • Google bilakis görsel arama yapın.
  • Ekran imajlarına güvenmeyin.
  • Farklı kaynaklardan tıpkı haberi teyit edin.
  • Resmi kaynaklara ulaşın.
  • Yayın tarihini denetim edin.
  • Sırf manşetlere nazaran haberi yorumlamayın.
  • Referans alabileceğiniz muteber kaynaklarınız olsun.

Gördüğünüz haberlere kuşkucu yaklaşın:

Kuşkucu yaklaşımı aslında hayatınızın her alanında kullanabilirsiniz. Birinin söylediği bir kelama, bir yerde okuduğunuz bir bilgiye, bir kitapta anlatılan fikre ve toplumsal medyada gördüğünüz bir habera asla çabucak inanmayın. Farklı teyit prosedürlerini, aklınızı ve vicdanınızı kullanarak öğrendiğiniz her türlü bilgiyi sorgulayın. Kesinlikle gerçek sonuca ulaşacaksınız.

Genel olarak teyit sistemi de bu kuşku üzerine heyetidir. Öğrenilen bilgiden kuşku duyulması ile araştırma süreci başlar. Araştırma sürecinde çok daha fazla bilgi öğrenilir ve bu araştırma sürecini daha da derinleştirir. Maalesef bilgiye kolay, hakikat bilgiye ise güç ulaştığımız bir devirdeyiz. Bu nedenle kolay ulaşılabilen bilgiden her vakit kuşku etmeli ve yanlışsız bilgi için uğraş göstermeliyiz.

İlgili Makale
TikTok Challenge'ına Katılan 9 Yaşındaki Çocuk Öldü

Kaynak doğrulamasını deneyin:

Kim olduğu belirli olmayan yeni bir hesap, sadece takipçi ve etkileşim kazanmak için ortaya sansasyonel bir bilgi modülü koymuş olabilir. Paylaşımı yapan kaynak hesaba gidin ve inceleyin. Uzun müddettir bu işi yapan bir haber ya da bilgi paylaşım hesabı olup olmadığına bakın. Gerekirse bu hesap ile bağlantıya geçerek bilgiyi nereden aldığını sorun. Mantıklı bir cevap almak için haberin kaynağına inmeye çalışın.

Farklı platformlar üzerinden haberi sorgulayın:

Instagram’da gördüğünüz bir haberi Twitter’dan, Twitter’da gördüğünüz bir haberi Facebook’tan, Facebook’ta gördüğünüz bir haberi yeni akışa sahip bir internet sitesinden de teyit etmeye çalışın. Haber kaynağı bile olsa sadece bir Twitter hesabı tarafından paylaşılan bilginin doğruluğuna güvenmeyin. Kesinlikle farklı kaynaklar ve farklı platformlar da birebir haberi paylaşmış olmalılar.

Google bilakis görsel arama yapın:

Toplumsal medya üzerinden paylaşılan haber ve bilgilerde en büyük aldatmaca görseller üzerinden yapılıyor. Yıllar evvel yaşanmış bir olaya ilişkin imaj, daha yeniymiş üzere paylaşılabiliyor. Herkes tarafından bilinmeyen bir stok fotoğraf, güya gerçek bir olaya ve bir beşere aitmiş üzere paylaşılabiliyor. Google aksine görsel arama ile paylaşılan görselin kaynağına kolay kolay ulaşabilir ve hakikat bilgiyi öğrenebilirsiniz.

İlgili Makale
Sosyal Medyanın En Popüler Oyuncuları

Ekran imgelerine güvenmeyin:

Dünyanın dört bir tarafında ünlü isimlerin ve siyasetçilerin paylaşımlarının ekran fotoğrafları alınıyor ve paylaşımın silinme ihtimaline karşı kimi bireyler tarafından saklanıyor. Lakin bu durum, büyük aldatmacaların da önünü açıyor. Kolay bir iktisat paylaşımı, üzerinde yapılan ufak değişikliklerle kolay kolay bir kabahat ögesi haline gelebiliyor. Bu nedenle ekran manzaraları inanılır, haberi teyit eden kaynaklardan biri olarak kabul edilmiyor.

Farklı kaynaklardan tıpkı haberi teyit edin:

Kimi toplumsal medya hesapları ve internet siteleri, makul bir görüşü ya da ideolojiyi savunma hedefiyle tek taraflı yayın ve paylaşım yapabilirler. Haber yanlışsız bile olsa sadece tek taraflı bir bakış açısıyla yansıtıldığı için okuyucuyu aldatmaya müsaittir. Bu nedenle gördüğünüz haberleri olabildiği kadar çok ve farklı kaynaktan teyit etmeye çalışın. Farklı görüşü savunan hesapların, birebir haberi farklı formlarda verdiğini ve aslında olayın farklı olduğunu görebilirsiniz.

Resmi kaynaklara ulaşın:

Günümüzde artık tüm resmi kurumların bir internet sitesi ve toplumsal medya hesabı bulunuyor. Yaşanan olay hangi kurumun yetki alanına giriyorsa o kurum, internet sitesi ya da toplumsal medya hesabı üzerinden kesinlikle bir paylaşım yapıyor ve bu paylaşımlar resmi açıklama olarak kabul ediliyor. Bu nedenle, resmi kaynaklardan yapıldığını gözünüzle görmediğiniz hiçbir açıklamaya güvenmeyin.

Yayın tarihini denetim edin:

Bilhassa Facebook ve WhatsApp kümelerinde sık sık eski haberlerin güya yeni olaylarmış üzere paylaşıldığını görüyoruz. Olay ve haber gerçek lakin tahminen yıllarca evvel yaşanmış ve günümüzde geçerliliği yok. Bu paylaşım hali de, bilinçsiz bile olsa, okuyucuyu aldatmaya yönelik bir harekettir. Bu nedenle gördüğünüz haberlerin ve bilgilerin yayın tarihini denetim edin. Hakikat bilgi için Google aramasına tarih de eklemeniz kâfi olacaktır. Böylelikle karşınıza mevzu ile ilgili en şimdiki bilgiler gelecektir.

İlgili Makale
Xiaomi'den Bill-Melinda Gates'in Boşanma Kararına Gönderme

Sadece manşetlere nazaran haberi yorumlamayın:

Clickbait olarak da isimlendirilen tık tuzağı emeliyle hazırlanan ve yayınlanan binlerce içerik ile toplumsal medya platformlarında karşılaşabiliyoruz. Bu türlü bir maksatla hazırlanan içeriklerin başlıkları yani manşetleri de genel olarak okuyucuyu harekete geçirmeye ve temasa tıklatmaya yönelik olarak hazırlanır. Bu nedenle yanlış olmasa da net ve açıklayıcı olmayan bilgiler paylaşabilirler. Bu türlü başlığa sahip bir içerik gördüğünüz vakit içeriği ayrıntılı olarak inceleyin.

Referans alabileceğiniz sağlam kaynaklarınız olsun:

Hiçbir vakit bilgi almak için sırf birkaç kaynakla yetinmeyin. Lakin uzun vakittir takip ettiğiniz ve hiçbir yanlış haber paylaştığını görmediğiniz birtakım kaynakları ana referans olarak kullanabilirsiniz. Buralarda da gördüğünüz her habere çabucak inanmayın ancak ‘Burada da paylaşıldıysa gerçek olabilir.’ biçiminde düşünebilirsiniz. Her kullanıcı, referans alacağı kaynağı kendi tercihlerine nazaran belirleyebilir. Yeniden de herkes tarafından sağlam olduğunu bildiğiniz kaynakları göz önünde bulundurmalısınız.

Bilgi kirliliğinin önüne geçmek için toplumsal medyada gördüğümüz bilgileri nasıl teyit ederiz sorusunu yanıtladık ve teyit için uygulayabileceğiniz birtakım yolları anlattık. Bilgiye kolay, yanlışsız bilgiye ise sıkıntı ulaştığımız bugünlerde gördüğünüz hiçbir şeye çabucak inanmayın ve teyit etmek için birkaç kolay yol uygulayın.