Bir müddetliğine toplumsal medya kullanmış yahut ona maruz kalmış herkes linç kültürü, linç yemek üzere kavramlara aşina. Tekrar de ansiklopedik davranalım ve kısaca özetleyelim.

Bir kişi ya da kümenin, bulunduğu sistemin hâkim kabul ve anlayışlarına yamuk yaptığında gördüğü toplu ve şedit reaksiyona linç deniyor. Tüm bu sürecin neredeyse sıfır derecede kaynayan su netliğinde toplumun tunç yasası haline gelmesine de linç kültürü diyebiliriz.

Linç kültürünün kökenleri ve batıdaki “cancel culture” kavramı:

Batıda daha çok cancel culture ismiyle kavramsallaştırılan bu fenomenin kalabalıkların gücüyle toplumun sakıncalı uçlarına bir tıp ayar çekme sistemi olarak işlediğini söylemek mümkün.

Her ne kadar toplumsal medyada altın çağını yaşayıp kavramsallaştırılmış olsa da, linç kültürü denen şeyin insanlık tarihi kadar eski olduğunun altını çizmek gerekiyor.

Bundan binlerce yıl evvel, insanlığın avcı toplayıcı topluluklardan müteşekkil olduğu periyotta bile bir manada vardı linç kültürü. Yol arkadaşlarına zıt düşen, muhalif fikirlere sahip kara koyunlar günün sonunda topluluktan men edilir, çetin tabiat kurallarında tek başına hayatta kalması pek mümkün olmayan bu kimseler mevtle yüzleşmek durumunda kalırdı. Bundan 2400 yıl evvel Sokrates, sakıncalı fikirleriyle gençlerin başını bulandırdığı teziyle Atina hükümeti tarafından baldıran zehiri içmeye zorlanmıştı.

İlgili Makale
Facebook, Trump'ın Hesaplarını Bir Müddet Daha Kapalı Tutacak

Kadim vakitlerin bilakis linç kültürü denen şeyin bugünlerde can aldığı pek vaki değil. Bunun yerine faillerin toplum nezdindeki prestijleri, cürümlerinin çapına nazaran bir müddetliğine ya da süresiz biçimde çöpe atılıyor. Bu da faile maddi ve manevi hasar olarak geri dönüyor.

Pekala neden linç kültürü yaygınlaşıyor?

Onu bu derece cazip yapan tek bir faktör yok. Kitle bağlantısının nefes almak kadar akışkanlaştığı bir vakitte yaşamamız, bir şeylere toplumsal medya üzerinden reaksiyon göstermenin son derece zahmetsiz olması üzere sebepler birinci akla gelenler. Lakin muhtemelen daha kuvvetli sebepler olarak, hayatta kalma içgüdüsü ve insanların adalet sistemine ve kurumlara güvensizliğinden bahsedilebilir.

Beşerler, her canlı üzere ziyan görmekten korktuğu için, toplumun normlarına muhalif davranan kimselerin bu ziyan görme ihtimallerini artırmasından korku duyarlar. Bu üzere karşıtlıkların toplumsal dokuyu tesis eden bağları koparmasından kaygı ederler. Tüm bunlar birçok vakit sezgisel seviyede cereyan eder.

İlgili Makale
Facebook’dan Donald Trump’a büyük şok

Bir toplumda nizamı sağlamak çoğunlukla devletin sorumluluğunda olsa da, birçok karşısında kurumların işlememesi yahut yetersiz kalması (veyahut birtakım durumların kurumları ilgilendirmemesi) ihtimali sürekli vardır. Bu noktada beşerler gerekirse sorumluluğu ellerine alıp sistemi kendileri tesis etmek isterler. Bir vaktin sokaklara dökülen öfkeli linç kalabalıkları, günümüzde toplumsal medyanın her an tetikteki hesap sorucuları bu davranışa birer örnektir. Tek bir insanın gücü esaslı değişimlere yetmez, ancak tıpkı biçimde düşünen bir küme kalabalık, tarihin akışını dahi değiştirebilir. Bu da yeniden tarihin bize öğrettiği sayısız dersten sadece biridir.

Tekrar tarihin bize gösterdiği, her şartın kendi tahlillerini üretmesidir. Batman üzere:

Batman, birinci sayısı 1939’da yayınlandıktan kısa mühlet içinde dünyanın en sevilen harika kahramanlarından biri haline gelmişti. Pekala Batman’i bu derece kıymetli yapan neydi? Geceleri haydut döven yarasa kostümlü bir adam günümüz dünyasında ortaya çıksaydı bu kadar sevilir miydi?

İlgili Makale
Nijerya’dan Twitter’ı şoke eden yasak kararı

Elbet Batman’i adaletin cazip haline getiren şey, fakat ortaya çıktığı periyodun koşullarına bakılarak anlaşılabilir. 1930’lar ABD’si Büyük Buhran’ın yaralarını sarmaya çalışan, hata oranlarının tepe yaptığı, büyük kentlerin mafyaya teslim olduğu bir devri temsil ediyordu. Polis hem teknik, hem de operasyonel manada zayıftı. Asayişi sağlamak bugünkü kadar kolay değildi.

İşte bu türlü bir ortam tam da Batman üzere adil, kuvvetli, arabasında emniyet kemeri bile bulunmayan polis teşkilatının bilakis havalı oyuncakları ve silahları olan, geceleri karanlık dehlizlerde ve orta sokaklarda korkusuzca faaliyet gösterebilen bir yargıcın çok sevilmesine imkan tanıdı. O vakitler toplumun muhtaçlık duyduğu, Batman’di.

Bugün mü?

Bugün Batman’e gerek yok. Gelişen teknoloji, bağlantı imkanlarımız, devletlerin istihbarat ve gözetleme kabiliyetleri sayesinde Batman üzere maskeli karakterlere gerek kalmadı. Cürümler bir formda hallediliyor. Kalan şeylerin düzeltilmesi için lazım olan şey de birden fazla vakit, bir kümenin “yanlış” olanı gereğince yüksek bir sesle, tercihen 280 karakterle haykırması. Gerisi zaten geliyor aslında…